هشدار جدی درباره شکست شوک‌درمانی احتمالی

خبرآنلاین: عضو هیات علمی دانشگاه اهواز معتقد است با وجود کمبودهای فعلی هم، دولت نباید به اقداماتی چون گران کردن حامل‌های انرژی دست بزند و به تجارب مختلف شکست سیاست شوک درمانی اشاره کرد و از دولت خواست از سیاست‌های «نولیبرالی» دست بکشد.

جنگ و محاصره دریایی در شرایطی به ایران تحمیل شد که پیش از آن هم کشور به انواع ناترازی‌ها دچار شده بود. امروز کمبود منابع درآمدی برای دولت، بیشترین نگرانی‌ها را در نظام تصمیم‌گیری بر انگیخته است و دوباره بحث‌های مربوط به افزایش قیمت‌ حامل‌های انرژی برای جذب درآمد بیشتر مطرح می‌شود. این در حالی است که هنوز ۶ ماه از شوک درمانی ارزی دی ماه نگذشته و تبعات آن تمام اقتصاد ایران را در بر گرفته است.

در این باره مرتضی افقه، عضو هیات علمی دانشگاه اهواز گفت: هر اقدامی که به گرانی بیشتر در کشور منجر شود، خسارت بار است زیرا هم اکنون وضعیت تورم بسیار نگران کننده است و اقداماتی که شدت بیشتری به گرانی و تورم می‌دهند، می‌تواند موجب گرانی‌هایی شود که تا به امروز تجربه نکرده‌ایم. به همین دلیل معتقدم اگر دولت سراغ گران‌سازی بنزین و حامل‌های انرژی برود، کل اقتصاد و جامعه ایران هزینه سنگینی پرداخت خواهند کرد.

او ادامه داد: امروز ما در یک گردابی از مشکلات گرفتار آمدیم که خروج از آن بدون یک برنامه‌ریزی حساب شده و تغییر الگوهای فکری ممکن نیست. از یک طرف ما با جامعه‌ای مواجه هستیم که بخش بزرگ آن دچار فقر شده‌اند و از سوی دیگر دولت چنان دچار کمبود منابع است، که گاهی این طرف و آن طرف، تمایل به افزایش قیمت‌ها در آن مشاهده می‌شود، اما از آن‌جایی که فقر گسترش یافته، امکان افزایش بیشتر قیمت‌ها وجود ندارد.

وی به دولت توصیه کرد، با وجود فشارهایی که برخی اقتصاددانان لیبرال می‌آورند، از اقداماتی چون افزایش قیمت حامل‌های انرژی چشم‌پوشی کند.

افقه ادامه داد: دستکاری قیمت حامل‌های انرژی، در مقایسه با دیگر کالاها اثرات تورمی بیشتری دارد و قیمت دیگر کالاها را هم افزایش می‌دهد. ضمن این‌که دولت می‌گوید مصرف بالا است و اکنون به‌دلیل جنگ و محاصره کشور دچار ناترازی بنزین شده است. جدای این‌که من اعتقاد ندارم به این‌که مردم ایران پرمصرف هستند و فکر می‌کنم عامل اصلی مصرف بالا حمل و نقل عمومی ناکارآمد و خودروهای بی کیفیت هستند، تاکید می‌کنم که افزایش قیمت به کاهش مصرف منجر نخواهد شد، کمااین‌که پیش از این هم نشد.

او با صراحت گفت: ضمن این‌که کمبود یک چالش واقعی برای دولت ماست و مشکل منابع کتمان شدنی نیست، اما دستکاری قیمت‌ها به رفع این بحران نمی‌انجامد. من فکر می‌کنم با وجود همه این کمبودها، دولت نباید دست به شوک درمانی زده و نرخ بنزین را افزایش دهد. چنان‌که در دی ماه هم دیدیم، شوک ارزی به گشایش منجر نشد و مشکلات را به سطحی بی سابقه رساند. امروز کسری بودجه و تورم بیش از گذشته است چرا که شوک درمانی موفقیتی در پی ندارد.

گران‌سازی بدترین راه برای جبران کمبود منابع

بررسی‌های مختلف نشان می‌دهد، جذب درآمد برای کاهش کسری بودجه، از راه افزایش هزینه‌های عمومی مانند نرخ ارز یا بنزین، نمی‌تواند به موفقیت دست یابد. سازمان برنامه و بودجه در میانه دهه ۷۰ محاسبه کرده که به ازای هر واحد جذب درآمد از طریق شوک، ۱.۲ واحد به هزینه های دولت اضافه خواهد شد. با این وجود دولت‌ها وقتی دچار کسری می‌شوند، جذب ساده‌تر درآمد را، بدون توجه به تبعات آن ترجیح می‌دهند.

افقه در مورد کمبود منابع دولت گفت: کمبود منابع قابل فهم است اما راه خروج از مشکلات تشدید کمبود درآمد مردم و خصوصا اقشار میانی و فقیر نیست.  با این کار زمینه برای نارضایتی‌های عمومی فراهم می‌شود. دولت باید برای رفع ناترازیِ، هم از هزینه‌ها بکاهد و هم بر درآمدهای پایدار خود بیافزاید. با این همه حاکمیت و دولت کمتر به دنبال تامین منابع پایدار هستند و بیشتر به نظر می‌رسد ایده‌های نزدیک به گران‌سازی در ذهن آنها عملی‌تر است.

وی توضیح داد: انتظار می‌رود دولت و حاکمیت در کنار هم، اخذ مالیات از دانه درشت‌ها و ابر سرمایه‌داران را آغاز کنند. مالیات یک راه پایدار کسب درآمد برای دولت‌ها است و دولت هم باید تا زمانی که طرف مقابل، ایالات متحده فشار می‌آورد، کشور را به بهترین شکل ممکن اداره کند. مادامی‌که وضعیت درآمدهای ما عادی نشود و فشار جنگ و تحریم وجود دارد، اخذ مالیات از ابرسرمایه‌داران، بهترین و مفیدترین اقدام ممکن است.

از سرمایه‌داران مالیات بگیرید

این روزها با وجود صحبت‌هایی که در مورد کمبود منابع ارزی مطرح می‌شود، اتفاق دیگری هم افتاد؛ در بیداد شرایط نیمه جنگی حاکم و کمبود ارز، تعدادی خودروی لگسوس با قیمت ۱۱۰ میلیارد تومان فروخته شد. گفته می‌شود ۵۵ عدد از این خودروها فروش رفته که نشان می‌دهد چیزی در حدود ۵۵۰۰ میلیارد تومان برای خرید آن‌ها هزینه شده است.

افقه به ماجرای فروش لگسوس اشاره کرد و افزود: این اتفاق بسیار دردناکی است که نشان می‌دهد دانه‌درشت‌ها در کشورمان چقدر نفوذ دارند که با وجود مضیقه‌های مالی، زندگی لوکس آن‌ها در جریان است. اهمیت اخذ مالیات از این اقشار در همین نکته نهفته است؛ زیرا هم منابع درآمدی بیشتری برای دولت به‌دست می‌آید و از سوی دیگر، عدالت اجتماعی محقق می‌شود که از احساس تبعیض فعلی در سطح جامعه می‌کاهد.

او افزود: مردمی که با وجود دلخوری‌های بزرگ و اساسی، فداکارانه در طول جنگ ۱۲ روزه و رانه در طول جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه در کنار میهن خود ایستادند، شایسته زندگی مرفه‌تری هستند و همین مردم وقتی می بیننند خودشان در تامین میوه، غذا یا مسکن دچار مشکل هستند اما عده‌ای ولو قلیل، رژه اشرافیت می‌دهند و با خودروهای لوکس خود در شهر می‌چرخند، احساس نارضایتی خواهند کرد. از این جهت اخذ مالیات و کاهش فاصله طبقاتی هم ضروری است.

وی هشدار داد: تورم هم اکنون بیش از ۷۳ درصد است و تحت تاثیر جنگ و محاصره دریایی بیشتر هم خواهد شد و اگر دولت و حاکمیت باز هم سراغ شوک درمانی بروند، شدت و سرعت این بحران تورمی را بالا خواهند برد. بنابراین مهم‌ترین توصیه‌ای که می‌توان به دولت انجام داد، این است که از تجربیات گذشته درس بگیرید و از اقدامات همیشه شکست خورده نولیبرالی، خودداری کنید.